ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလအတွင်း “ဖွင့်လှစ်ထားမည်” ဟု အီရန်က ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ရေနံစျေးနှုန်းများ ထိုးဆင်း

အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့အကြား စစ်ပွဲအတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်ကျန်ကာလများအတွက် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများအတွက် “အပြည့်အဝ ဖွင့်လှစ်ပေးမည်” ဟု အီရန်က ပြောကြားခဲ့ပြီးနောက် ရေနံစျေးနှုန်းများ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။

သောကြာနေ့အစောပိုင်းတွင် တစ်စည်လျှင် ၉၈ ဒေါ်လာအထက် ရှိခဲ့သော ဘရန့်ခရုဒ်(Brent crude) ရေနံစျေးနှုန်းသည် အဆိုပါထုတ်ပြန်ချက်ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် ၈၈ ဒေါ်လာ (၆၅ ပေါင်) အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် အီရန်နိုင်ငံတောင်ဘက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် (LNG) စုစုပေါင်း၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ၎င်းမှတစ်ဆင့် ပုံမှန်သယ်ယူပို့ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့သော်လည်း ရေကြောင်းအဖွဲ့အစည်းများကမူ အဆိုပါအခြေအနေကို ဆက်လက်စိစစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ်က “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်ကျန်ကာလအတွင်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကနေ ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောအားလုံး ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့်ကို အပြည့်အဝ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါ ကြေညာချက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်များ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့ပြီး အမေရိကန်တွင် စာရင်းသွင်းထားသော အကြီးဆုံးကုမ္ပဏီများ၏ S&P 500 အညွှန်းကိန်းသည် ၁.၂% မြင့်တက်ကာ စျေးပိတ်ခဲ့သည်။ ပဲရစ်မြို့ရှိ Cac အညွှန်းကိန်းနှင့် ဖရန့်ဖတ်ရှိ Dax အညွှန်းကိန်းတို့သည်လည်း ၂% ခန့် အသီးသီးမြင့်တက်ခဲ့ကာ လန်ဒန်၏ FTSE 100 မှာမူ ၀.၇% မြင့်တက်ပြီး စျေးပိတ်ခဲ့သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်အတွင်းသို့ စစ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အီရန်က ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါရေလမ်းကြောင်းအတွင်း ရေနံတင်သင်္ဘောများ သွားလာမှုသည် အလွန်နည်းပါးသွားခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့စျေးကွက်အတွင်း ရရှိနိုင်သော ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ပမာဏကို သိသိသာသာ လျော့ကျစေခဲ့ကာ စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်စေခဲ့သည်။

ပဋိပက္ခမဖြစ်ပွားမီက ဘရန့်ခရုဒ်ရေနံသည် တစ်စည်လျှင် ၇၀ ဒေါ်လာအောက်တွင် အရောင်းအဝယ်ဖြစ်နေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ဒေါ်လာ ၁၀၀ ကျော်အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး မတ်လတွင် အမြင့်ဆုံးအဆင့်အဖြစ် ၁၁၉ ဒေါ်လာကျော်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သောကြာနေ့နှောင်းပိုင်းတွင်မူ ၉၂ ဒေါ်လာအထိ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။

အီရန်က ရေလက်ကြားကို “အပြည့်အဝ ဖွင့်လှစ်ထားမည်” ဟု ပြောဆိုနေပြီး ထရမ့်ကလည်း ကျေးဇူးတင်ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတကာ သင်္ဘောလုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် BIMCO ကမူ ဆက်လက်ရှိနေနိုင်သည့် အန္တရာယ်များနှင့်ပတ်သက်၍ သင်္ဘောလုပ်ငန်းရှင်များကို သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

BIMCO ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် ဂျေးကော့ဘ် လာဆင် (Jakob Larsen) က “ရေကြောင်းသွားလာရေး စနစ်အတွင်းမှာ ရှိနေနိုင်တဲ့ မိုင်းအန္တရာယ် အခြေအနေက ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် သင်္ဘောကုမ္ပဏီတွေအနေနဲ့ အဲဒီဧရိယာကို ရှောင်ရှားဖို့ စဉ်းစားသင့်တယ်လို့ BIMCO က ယူဆပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်မှာတော့ အဲဒီရေလမ်းကြောင်းဟာ ဖြတ်သန်းသွားလာဖို့ ဘေးကင်းတယ်လို့ မကြေညာနိုင်သေးပါဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေကြောင်းအဖွဲ့ချုပ် (IMO) ၏ အကြီးအကဲကလည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးမည့် အီရန်၏ ကတိကဝတ်နှင့် ပတ်သက်သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို သိရှိနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။

IMO အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အာဆင်နီယို ဒိုမင်ဂွက်ဇ်က “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်တာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မကြာသေးမီက ကြေညာချက်အပေါ်၊ ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောအားလုံး လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်နဲ့ IMO ရဲ့ ရေကြောင်းစနစ်အတိုင်း ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မှု ရှိမရှိဆိုတဲ့ အချက်တွေအပေါ်မှာ ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိ စိစစ်နေပါတယ်” ဟု လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

ရေနံစျေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်တက်လာခြင်းသည် ယာဉ်မောင်းများအတွက် ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်စျေးနှုန်းများကို မြင့်တက်စေခဲ့သလို၊ လေယာဉ်ဆီ ထောက်ပံ့မှုအပေါ်တွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လေကြောင်းလိုင်းများ ခရီးစဉ်ရပ်နားရမည့် အခြေအနေအထိ စိုးရိမ်မှုများရှိခဲ့သည်။

အဓိကရေလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မှုသည် လယ်သမားများ အသုံးပြုသည့် မြေသြဇာများ ထောက်ပံ့မှုကိုလည်း ဖြတ်တောက်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ပဋိပက္ခကြောင့် စားသောက်ကုန်စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာနိုင်သည့် အလားအလာများ ရှိနေခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့အဓိက မြေသြဇာဓာတုပစ္စည်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားခြင်းဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲစတင်ကတည်းက စျေးနှုန်းများ သိသိသာသာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အရတ်ဂ်ချီ၏ ထုတ်ပြန်ချက်မထွက်ပေါ်မီ နာရီပိုင်းအလိုတွင် ဗြိတိန်မော်တော်ယာဉ်အဖွဲ့ RAC က ဗြိတိန်တွင် အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်စစ်ပွဲ စတင်ကတည်းက ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်စျေးနှုန်းများ အနည်းငယ် ကျဆင်းသွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့မှစ၍ ဆီဆိုင်များတွင် စျေးနှုန်းများ စတင်လျော့ကျလာခဲ့ပြီး သောကြာနေ့တွင်လည်း ဆက်လက်ကျဆင်းခဲ့သော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလကထက်စာလျှင် ဆီဖြည့်ရသည့် စရိတ်မှာ များစွာ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်မည်ဟူသော အီရန်၏ ထုတ်ပြန်ချက်သည် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ရရှိပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က သူ၏ Truth Social လူမှုကွန်ရက်တွင် “အီရန်ဟာ အီရန်ရေလက်ကြားကို အပြည့်အဝ ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်းနဲ့ ဖြတ်သန်းသွားလာဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလို့ အခုလေးတင် ကြေညာလိုက်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်”ဟု ရေးသားကာ ကြိုဆိုခဲ့သည်။

ထို့အပြင် အီရန်အနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို မည်သည့်အခါမျှ ထပ်မံပိတ်ဆို့မည်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် ယင်းကို ကမ္ဘာကြီးအား တိုက်ခိုက်သည့် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချတော့မည်မဟုတ်ကြောင်း သဘောတူညီခဲ့သည်ဟုလည်း ထရမ့်က ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ဆက်တွဲ ပို့စ်တစ်ခုတွင်မူ အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့အကြား စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်မည့် အမြဲတမ်းသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် မရရှိမချင်း အီရန်အပေါ် ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုကို “အပြည့်အဝ ဆက်လက်ကျင့်သုံးသွားမည်” ဟု သူက ဆိုပြန်သည်။

အီရန်၏ ထုတ်ပြန်ချက် ရှိသော်လည်း ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ သင်္ဘောလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးကမူ ၎င်းသည် ချက်ချင်းကြီး ဘာမျှ ပြောင်းလဲသွားစေမည်မဟုတ်ကြောင်း BBC သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“မလိုအပ်ဘဲ စွန့်စားမှုတွေ မလုပ်ချင်ပါဘူး၊ ကျွန်တော်တို့ ကုမ္ပဏီရဲ့ မူဝါဒကတော့ ဒီရေလက်ကြားကို ပထမဆုံး ဖြတ်သန်းတဲ့သူ ဖြစ်မှာမဟုတ်ပါဘူး” ဟု အမည်မဖော်လိုသည့် အဆိုပါလုပ်ငန်းရှင်က ဆိုသည်။

ထိုဒေသတွင် ရေနံတင်သင်္ဘောများ ပြေးဆွဲနေသည့် အခြားကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော Stena Bulk ကလည်း “အခြေအနေတွေကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ သင်္ဘောသားတွေနဲ့ သင်္ဘောတွေရဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကသာ လမ်းကြောင်းသတ်မှတ်မှုအတွက် အဓိကဖြစ်ပါတယ်။ ဘေးကင်းတယ်လို့ စိတ်ချရတဲ့အထိ ဖြတ်သန်းသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ကုမ္ပဏီက ထပ်လောင်းပြောဆိုသည်။

Capital Economics မှ အကြီးတန်း ရာသီဥတုနှင့် ကုန်စည်စီးပွားရေးပညာရှင် ကီရန် တွမ်ကင်စ်က ကိုးရက်အတွင်း ကုန်ဆုံးမည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလသည် “ရေနံတင်သင်္ဘောတွေ ရေလက်ကြားထဲဝင်၊ ကုန်တင်ပြီး ပြန်ထွက်ဖို့အတွက် အချိန်တိုလေးသာ ရရှိတာဖြစ်တယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါကြောင့် သင်္ဘောအရေအတွက်ဟာ စစ်ပွဲမတိုင်ခင်က အခြေအနေမျိုးကို ချက်ချင်းပြန်ရောက်မှာ မဟုတ်သေးပေမယ့် ပိတ်မိနေတဲ့ သင်္ဘောတွေ ထွက်ခွာနိုင်ဖို့အတွက်တော့ အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

Bayes Business School မှ ပရော်ဖက်ဆာ မန်မိုဟန် ဆိုဒီကမူ ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရရှိလျှင်‌သော်မှ စားသုံးသူများအနေဖြင့် ဖိအားများကို ဆက်လက်ခံစားရဦးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွေ ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ဖို့ လနဲ့ချီပြီး အချိန်ယူရပါလိမ့်မယ်” ဟုလည်း သူက သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။