ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုဟာ ပြန်ပြင်လို့မရတော့တဲ့ အကူးအပြောင်းအမှတ်တစ်ခုကို ရောက်သွားပြီးတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဆိုကကြပါတယ်။ ဘာကြောင့်ဆိုတော့ကာ အရေးပါတဲ့ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းတွေ ပြိုလဲတော့မယ့် စိုးရိမ်စရာ အရိပ်အယောင်တွေ ပြနေတာကြောင့်ပါ။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို အပူချိန် ဖြည်းဖြည်းချင်းနဲ့ ခန့်မှန်းလို့ရရုံ မြင့်တက်လာမယ့် ဝေးဝေးက ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုလို့ပဲ ထင်ရလွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သုတေသနအသစ်တွေအရ ပိုပြီး အရေးတကြီးရင်ဆိုင်ရမယ့် အမှန်တရားတစ်ခုက ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ရာသီဥတုဘေးအန္တရာယ်ဟာ တိတ်တဆိတ် စတင်နေပြီ ဆိုတာပါပဲ။
ဒီသတိပေးချက်ကို အဓိကပြနေတာကတော့ မြေကမ္ဘာရဲ့ ရာသီဥတုကို ထိန်းညှိပေးပြီး အပူ၊ ကာဗွန်နဲ့ ရေတွေကို တစ်ကမ္ဘာလုံးဆီ ပို့ဆောင်ပေးနေတဲ့ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းအဖွဲ့အစည်း(AMOC) ဘဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂရင်းလန်းနဲ့ အာတိတ်စက်ဝိုင်းက ရေခဲပြင်တွေ မြန်မြန်ဆန်ဆန် အရည်ပျော်ကျလာလို့ စံချိန်တင် ရေချိုတွေ ပင်လယ်ထဲ စီးဝင်လာပြီး ဒီရေစီးကြောင်းစနစ်ကို ပျက်ယွင်းစေတာပါ။ ဒါဟာ ပြန်ပြင်လို့မရတဲ့ အန္တရာယ်ရှိ အကူးအပြောင်းအမှတ်ဆီကို မမျှော်လင့်ဘဲ တွန်းပို့နေပါတယ်။
အပူချိန် ဖြည်းဖြည်းချင်း တက်လာတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဒီအကူးအပြောင်းအမှတ်ကို ကျော်လွန်သွားတာဟာ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ မီးခလုတ်ကို ရုတ်တရက် ပိတ်လိုက်သလို ဖြစ်သွားနိုင်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သတိပေးထားပါတယ်။ AMOC သာ ပြိုလဲသွားရင် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတု ပုံစံတွေ ဆိုးဆိုးရွားရွား ပျက်စီးသွားပြီး ဥရောပမှာ အပူချိန်တွေ ထိန်းမရအောင် ထိုးဆင်းသွားတာမျိုး၊ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ မိုးရွာသွန်းမှုဇုန်တွေ ရွှေ့လျားသွားတာမျိုးနဲ့ မြောက်အမေရိက အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မှုဖြစ်လာတာမျိုးတွေကို ပိုမြန်စေမှာပါ။
ကမ္ဘာကြီးဟာ စံချိန်တင် အပူဒဏ်ကို ဆက်တိုက် ခံစားနေရတာနဲ့အမျှ ပြန်ပြင်လို့ မရနိုင်တော့မယ့် အခြေအနေဆီ ရောက်သွားပြီလို့ နောက်ဆုံးရ သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေက ညွှန်းဆိုနေပါတယ်။
ဒါကြောင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနေကြရုံတင် မကတော့ဘဲ လက်တွေ့ အရေးပေါ် အကျပ်အတည်း စီမံခန့်ခွဲမှုဆီကို တစ်ကမ္ဘာလုံး မြန်မြန်ဆန်ဆန် ကူးပြောင်းဖို့ လိုအပ်နေပြီလို့လဲ ပညာရှင်တွေက တိုက်တွန်းကြပါတယ်။
Ref: “The Climate Disaster That May Have Already Begun”(New Scientist 2026)