အစ္စရေးသည် ဆိုမာလီလန်ကို လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုသည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံဖြစ်လာ

ဒီဇင်ဘာ ၂၇

အစ္စရေးနိုင်ငံသည် ဆိုမာလီလန်က လွတ်လပ်ပြီး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သည့် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်မှုကို သောကြာနေ့တွင် ပထမဆုံး တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုလိုက်သည်။ ဤဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဒေသတွင်းနိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲပုံဖော်စေနိုင်သကဲ့သို့ ဆိုမာလီလန်၏ ခွဲထွက်မှုကို ကာလရှည်ကြာ ကန့်ကွက်လာခဲ့သည့် ဆိုမာလီနိုင်ငံ၏ ရပ်တည်ချက်ကိုလည်း စိန်ခေါ်ရာရောက်နိုင်ပါသည်။

အစ္စရေးနိုင်ငံအနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ နည်းပညာနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆိုမာလီလန်နှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားရန် ကြိုးပမ်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

အဆိုပါ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ၎င်းက ဆိုမာလီလန်သမ္မတ အာဘဒီရာမန် မိုဟာမက် အဗ္ဗဒူလာဟီကို ဂုဏ်ပြုကြောင်း၊ ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်မှုကို ချီးကျူးစကားဆိုကာ အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်ရန် ဖိတ်ကြားခဲ့ပါသည်။ နေတန်ယာဟုက ယခုကြေညာချက်သည် ‘သမ္မတ ထရမ့်ပ်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော အေဘရာဟမ် သဘောတူညီချက်များ၏ ခံယူချက်အတိုင်း ဖြစ်သည်’ ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သဘောတူညီချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ ထရမ့်ပ်၏ ပထမသက်တမ်း အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အဆိုပါသဘောတူညီချက်တွင် အစ္စရေးက ယူအေအီး၊ ဘာရိန်းတို့အပြင် နောက်ပိုင်းတွင် အခြားနိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး တရားဝင်ထူထောင်ခြင်းများ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။

ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟု၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂီဒီယွန်ဆားနှင့် ဆိုမာလီလန်သမ္မတတို့သည် အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုကြောင်း ပူးတွဲကြေညာချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်ဟု အစ္စရေး၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။ ဆိုမာလီလန်သည် အေဘရာဟမ် သဘောတူညီချက်များတွင် ပါဝင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အဆိုပါသဘောတူညီချက်သည် ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ခြေလှမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သမ္မတ အဗ္ဗဒူလာဟီက ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ဆိုမာလီလန်နိုင်ငံအနေဖြင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ တည်ဆောက်ရန်၊ အပြန်အလှန်သာယာဝပြောမှုကိုမြှင့်တင်ရန်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကတစ်လွှားတည်ငြိမ်ရေးကိုဖော်ဆောင်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကြောင်းလည်း ၎င်းက ဆိုထားပါသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစ္စရေး၏ ကြေညာချက်ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် အာဖရိကဦးချိုဒေသအတွင်း ခြိမ်းခြောက်မှုများမြှင့်တက်လာကြောင်း ဆွေးနွေးရန် အီဂျစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဘာဒါ အဗ္ဗဒဲလတ္တီသည် ဆိုမာလီ၊ တူရကီနှင့် ဂျီဘူတီနိုင်ငံတို့မှ ၎င်း၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဝန်ကြီးများနှင့် သောကြာနေ့တွင် ဖုန်းဖြင့် ဆက်သွယ်ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်း အီဂျစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါ ဝန်ကြီးများသည် အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ ဆိုမာလီလန်နိုင်ငံအား အသိအမှတ်ပြုခြင်းအပေါ် ရှုတ်ချခဲ့ကြပြီး ဆိုမာလီနိုင်ငံ၏ ညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် အပြည့်အဝထောက်ခံကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ကြပြီး ခွဲထွက်ဒေသများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းသည် နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်ရာရောက်ကြောင်း အီဂျစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။

ဆိုမာလီလန်နိုင်ငံသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဆိုမာလီပြည်တွင်းစစ် စတင်ချိန်မှစ၍ ထိရောက်သော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် အထိုက်အလျောက် ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်မှုရရှိခဲ့သော်လည်း အဆိုပါခွဲထွက်ဒေသသည် ယခုအချိန်အထိ မည်သည့်နိုင်ငံ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကိုမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ဆိုမာလီနိုင်ငံသည် ဆိုမာလီလန်ကို အသိအမှတ်ပြုမည့် မည်သည့်နိုင်ငံကိုမဆို ဆန့်ကျင်ရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခဲ့ပါသည်။ ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေဟောင်းဖြစ်သည့် ဆိုမာလီလန်သည် အစ္စရေး၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကြောင့် အခြားနိုင်ငံများကလည်း ၎င်းတို့နောက်သို့ လိုက်လာကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်နေပြီး၊ အဆိုပါလုပ်ဆောင်ချက်သည် သံတမန်ရေးရာ အရှိန်အဝါနှင့် နိုင်ငံတကာဈေးကွက်များသို့ ဝင်ရောက်နိုင်မှုကို တိုးတက်လာစေမည်ဖြစ်ပေသည်။ မတ်လထဲတွင်လည်း ဂါဇာမှ ပါလက်စတိုင်းသားများကို ပြန်လည်အခြေချရန် အမေရိကန် သို့မဟုတ် အစ္စရေးထံမှ မည်သည့်အဆိုပြုချက်မျှ မရရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုမာလီနှင့် ဆိုမာလီလန်တို့က ငြင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မိုဂါဒါရှူး (ဆိုမာလီအစိုးရ) ကမူ ၎င်းကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်မှုမှန်သမျှကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပယ်ချကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

Ref: သည်တယ်လီဂရပ်အွန်လိုင်း