ဒီမင္းရွားေရာဂါ ကာကြယ္ျခင္းအေၾကာင္း

ဒီမင္းရွားေရာဂါ ကာကြယ္ျခင္းအေၾကာင္း
December 30, 2016 Asian Fame

11:37 am
ဒီမင္းရွားေရာဂါ ကာကြယ္ျခင္းအေၾကာင္း

daw-ohmar-khin

ယခင္အပတ္မွအဆက္

dementia ေရာဂါ အဘယ္ေၾကာင့္ ျဖစ္ရသနည္းဆိုေသာ္ ဦးေႏွာက္ထဲတြင္ က်န္းမာသန္စြမ္းေနေသာ ေသြးေၾကာမွ်င္ေလးမ်ား၊ အာ႐ံုေၾကာကလာပ္စည္းေလးမ်ားကို amyloid beta ႏွင့္ tau proteins (အသားဓာတ္မ်ား) မ်ားက စတင္တိုက္ခိုက္ဖ်က္ဆီးျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယေန႔ကမၻာ့ထိပ္တန္း ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ထိုလူဆိုး protein ၂ မ်ိဳးကို ႏွိမ္ နင္းႏိုင္သည့္ ေဆး၊ ၎တို႔ ရန္မွကာကြယ္ေပးႏိုင္သည့္ dementia ကာကြယ္ေဆးမ်ားကို ေဆးသုေတသနပညာရွင္မ်ားက အျမန္ဆံုး ရွာ ေဖြထုတ္လုပ္ႏိုင္ရန္ အပူတျပင္း ႀကိဳးပမ္းေနၾကပါသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္ အစိုးရမ်ားကလည္း ထိုသုေတသနအတြက္ ေငြကုန္ေၾကးက် အမ်ားဆံုး အကုန္ခံလ်က္ရွိပါသည္။

dementia ေရာဂါျဖစ္ျခင္း ေယဘုယ်အဆင့္ ၃ ဆင့္

အဆင့္(၁) mild cognitive impairment (mct)

သတိႏွင့္အသိဥာဏ္၊ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ႏိုင္အား စတင္၍ ေလ်ာ့ရဲ အားနည္းလာေသာ အစကနဦး အဆင့္။

အဆင့္(၂) dementia ေရာဂါ စြဲကပ္လာေသာ အဆင့္

ဆရာဝန္က ေရာဂါျဖစ္ေၾကာင္းစစ္ေဆးၿပီး၍ သတ္မွတ္ခ်က္ခ်ၿပီး ေသာအဆင့္။ (Dementia diagnosis given)

အဆင့္(၃) Alzheimer’s dIsease ျဖစ္လာေသာ အဆင့္

ဤအဆင့္တြင္လည္း ဆရာဝန္က စစ္ေဆးၿပီး alzheimer’s ေရာဂါလကၡဏာအျဖစ္ သတ္မွတ္ခ်က္ခ်ၿပီးေသာ အဆင့္ျဖစ္ပါသည္။ ေယဘုယ်လကၡဏာမ်ားမွာ-မိသား စုဝင္မ်ား၊ ရင္းႏွီးေသာမိတ္ေဆြမ်ားကို လံုးဝမမွတ္မိေတာ့ပါ။ ပစၥည္းတစ္ခု (ဥပမာခဲတံ)ကို ျပလွ်င္ ဘာအတြက္အသံုးခ်သည္ကို လံုးဝမသိ ေတာ့ပါ။ မိမိ၏ ေန႔စဥ္ဘဝအတြက္ လႈပ္ရွားရေသာအရာ အားလံုး(သို႔မ ဟုတ္)အမ်ားအားျဖင့္ကို လုပ္ကိုင္ လႈပ္ရွားရန္သတိမရွိေတာ့ပါ။ (ဥပမာ-ကိုယ္လက္ အဂၤါသန္႔ရွင္းျခင္း၊ အညစ္အေၾကး စြန္႔ျခင္း၊ အစားအ ေသာက္စားျခင္း)။ ထို႔ေၾကာင့္ ၂၄ နာရီ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ရန္ လိုအပ္လာ၍ လူႀကီးမ်ားျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ ေသာေဂဟာ (Nursing home) သို႔ ေျပာင္းေရႊ႕ေနထိုင္ရသည့္ အဆင့္ ျဖစ္ပါသည္။

ဤအဆင့္ ၃ ဆင့္တြင္ ပထမ အဆင့္ (mci) ၌သာ ေရာဂါသက္ သာရန္ေဆးကုႏိုင္ပါသည္။ ဒုတိယ ႏွင့္ တတိယအဆင့္သို႔ ေရာက္သြားလွ်င္ မည္သည့္ေဆး (သို႔မဟုတ္) ကာကြယ္ေဆးကမွ် မကယ္ႏိုင္ ေတာ့ပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရာဂါျဖစ္ခါစ အေျခအေန mci အဆင့္ကို ဦး ေအာင္သိရွိရန္ အလြန္အေရးႀကီးဆံုး ျဖစ္ပါသည္။ထိုကဲ့သို႔ အစကနဦး dementia လကၡဏာေပၚစအေျခအေနကို သိသာစစ္ေဆးရန္ အမွတ္ေပးစနစ္ျဖင့္ ေရာဂါအေျခအေနစစ္ေဆးသည့္ စစ္တမ္းမ်ား အင္တာနက္ေပၚတြင္ ရွိသည္။ ယံု ၾကည္ကိုးစားရေသာ web site မ်ားမွာ helpguide.org, alzheimers australia, yourbrain matters. org.au, stage test စသည့္တို႔ ျဖစ္ပါသည္။ သတ္မွတ္ထားေသာ အမွတ္၊ အဆင့္မမီခဲ့လွ်င္ ဆရာဝန္ထံ အျမန္ဆံုးသြားရပါမည္။ gp ဆရာဝန္တိုင္းတြင္ ထိုစစ္တမ္းမ်ားရွိ၍ ဆရာဝန္က အျခားေသာေရာဂါမ်ားကိုလည္း ရွာေဖြစစ္ေဆးၿပီးမွ dementia ေရာဂါအဆင့္ကို သတ္မွတ္ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ေပးပါမည္။

အထူးသတိျပဳရန္ အခ်က္

gp ဆရာဝန္၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာဆိုင္ရာ အထူးကုဆရာဝန္တို႔ကသာလွ်င္ dementia ေရာဂါကိုစမ္းသပ္စစ္ေဆး၍ ေရာဂါအဆင့္ကို ဆံုးျဖတ္ခ်က္၊သတ္ မွတ္ခ်က္ေပးႏိုင္ပါသည္။ အျခားမည္သူကမွ် မေပးႏိုင္ပါ။

DEMENTIA ေရာဂါကာကြယ္နည္း အခ်က္ ၅ ခ်က္

(၁) မိမိ၏ဘဝေနထိုင္မႈ ေျပာင္းလဲ ပစ္ရမည္

အေရးႀကီးဆံုးမွာ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုးေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊ အလြန္အမင္းဝေသာေရာဂါမ်ားမျဖစ္ ရန္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္မႈယူရမည္။ ဆား၊ သၾကား၊ ဆီဦးေထာပတ္၊ တိရစၧာန္အဆီ အစားၾကဴးျခင္းတို႔ ကို ေလွ်ာ့/ေရွာင္၍ စားေသာက္တတ္ရန္ေလ့က်င့္ရမည္။ ထို႔အျပင္ ေရွ႕ဆက္၍ ေဖာ္ျပမည့္ DEMENTIA ေရာဂါ ကာကြယ္ေရးအတြက္ ကိုယ္ခႏၶာေလ့က်င့္ခန္း၊ အစားအ ေသာက္စားပံုစားနည္းတို႔ကို လိုက္နာရပါမည္။

(၂) ခႏၶာကိုယ္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ မိမိခႏၶာကိုယ္ကို စိန္ေခၚရမည္

ခႏၶာကိုယ္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား လုပ္ျခင္းအားျဖင့္ ႏွလံုးႏွင့္ဦးေႏွာက္ အျပန္အလွန္ ေသြးလည္ပတ္သြားလာမႈ အားေကာင္းလာသည့္အျပင္ ဦးေႏွာက္ကို ႏုပ်ိဳရႊင္လန္းေစသည့္ endorphin ဓာတ္ (neuro-transmitter) ကို ထုတ္လုပ္ေပးသျဖင့္ အထူးအက်ိဳးရွိပါသည္။

ခႏၶာကိုယ္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရာတြင္ ေန႔စဥ္ပံုမွန္လုပ္ရမည္။ အင္အားစိုက္ထုတ္မႈပါဝင္ရမည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေခြၽးထြက္ရမည္၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ျမန္ရမည္။ ေမာဟိုက္ရမည္။ က်န္းမာေရးမေကာင္းသူမ်ား ေရွးဦးစြာ ဆရာဝန္ႏွင့္ ေဆြးေႏြး၍ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားခ်က္ ခံယူရ မည္။ အထူးအက်ိဳးေက်းဇူးရွိေသာ ခႏၶာကိုယ္ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားမွာလမ္း ေလွ်ာက္ျခင္း၊ ေရကူးျခင္း၊ ေရကူးကန္အတြင္း ကိုယ္လက္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း၊ ပင္ေပါင္ကစားျခင္း၊ ၾကက္ေတာင္ကစားျခင္း၊ တင္း နစ္(စ္)႐ိုက္ျခင္း၊ ကျခင္း (အေနာက္တိုင္းကကြက္မ်ားျဖစ္သည့္ line dancing, waltz, tango, cha cha, quick step, samba, rumba, jive စသျဖင့္တို႔ ျဖစ္သည္။ က်န္းမာေရးအားကစား႐ံုတြင္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားလုပ္ျခင္း။ (မိမိ အသက္အရြယ္၊ ခြန္အား၊ က်န္းမာေရးအေျခအေနကို လိုက္၍ အေလးမ၊ ေလွေလွာ္၊ ဆိုင္ကယ္စီး စက္မ်ားျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ေလ့က်င့္ခန္း ယူႏိုင္ရန္ ါပာ ရွိ အား ကစား ေလ့က်င့္ေပးသူမ်ားက စီစဥ္ေပး ႏိုင္ပါသည္။

taichi, yoga တို႔အျပင္ ေခ်ာ္မလဲရန္ ကိုယ္ခႏၶာ ယိမ္းယိုင္မႈကိုထိန္းေပးႏိုင္သည့္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား

ကျခင္းသည္ သီခ်င္းနား ေထာင္ရသည့္အျပင္ ကကြက္ေျခ လွမ္းမ်ားကို ဦးေႏွာက္က မွတ္ရသည္။ ခႏၶာကိုယ္ေျခလက္လႈပ္ရွား မႈမ်ား လုပ္ရသည္။ မိတ္ေဆြသူငယ္ ခ်င္း၊ အေပါင္းအသင္းမ်ားႏွင့္ေတြ႕ ဆံုခြင့္ရသည္။ မိတ္ေဆြအသစ္မ်ား တိုးပြားသည္။ ခႏၶာကိုယ္ႏွင့္ဦးေႏွာက္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုး ေလ့က်င့္ခန္းရ၍ စိတ္ ေပ်ာ္ရႊင္မႈ၊ ဦးေႏွာက္ႏုပ်ိဳရႊင္လန္းမႈ စသျဖင့္ အဘက္ဘက္က အက်ိဳး ေက်းဇူးမ်ားသည့္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖစ္ပါသည္။ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတြင္ အသက္ ၁ဝဝ ေက်ာ္ေနရသည့္ လူႀကီး ဦးေရ ၆ ေသာင္းေက်ာ္ရွိပါသည္။ တိုင္းျပည္ အရြယ္အစားႏွင့္ၾကည့္ မည္ဆိုလွ်င္ အလြန္တိုးတက္ထင္ရွားေသာ လကၡ ဏာျဖစ္ပါသည္။ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံ၏ ေဆး ဝါးကုသမႈ၊ က်န္းမာေရး သုေတသနရွာေဖြမႈ၊ dementia ေရာဂါကာကြယ္ေရးတြင္ ေဆးပညာရွင္ မ်ား၏ ေဆးသုေတသနလုပ္ငန္း မ်ားကို အားေပးမႈတို႔ကို ၾကည့္လွ်င္ အလြန္ထိပ္တန္းက်ေသာႏိုင္ငံ ျဖစ္ ေနသည္ကို ေတြ႕ရပါသည္။ ထို႔အ ျပင္ ေဆးသုေတသနအတြက္ တီ ထြင္ေသာစက္ပစၥည္းမ်ား၊ က်န္း မာေရး၊ ိနာနညအငေ ကာကြယ္ ေရးအတြက္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံအစိုးရသံုး စြဲသည့္ ေငြအားပမာဏကို ၾကည့္ ျပန္လွ်င္လည္း ထိပ္တန္းကေျပးေန ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံကို တစ္ကမၻာလံုးက ေရွ႕တန္းက်န္းမာ ေရးတြင္ အတုယူအားထားေနရ ေသာ ႏိုင္ငံျဖစ္ပါသည္။

ဂ်ပန္ႏိုင္ငံ၏ dementia ကာကြယ္ေရးတြင္ အသံုးျပဳေနေသာ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား

ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတြင္ လူႀကီးမ်ားကို (၁ဝဝ-၃) လမ္းေလွ်ာက္နည္းျဖင့္ လမ္းေလွ်ာက္ရန္ သင္ၾကားပါသည္။ လမ္းေလွ်ာက္ရင္း ေခါင္းထဲက (ဦး ေႏွာက္ထဲက) (၁ဝဝ-၃=၉၇ယ ၉၇-၃=၉၄ယ ၉၄-၃=၉၁ယ ၉၁-၃=၈၈ယ ၈၈-၃=၈၅ယ ၈၅-၃=၈၂ စသည္ျဖင့္ နံပါတ္ဆံုးေအာင္) တြက္ခ်က္၍ လမ္းေလွ်ာက္ခိုင္းပါသည္။ အျခား အေပါင္း၊ အႏုတ္၊ အေျမႇာက္၊ အစား မ်ားႏွင့္လည္း သခ်ၤာပုစၧာမ်ားကို ဦးေႏွာက္သံုး ေျဖရွင္းရင္းလမ္း ေလွ်ာက္ႏိုင္ပါသည္။ ဤနည္းမွာ ခႏၶာကိုယ္ေလ့က်င့္ခန္းႏွင့္ ဦးေႏွာက္ ေလ့က်င့္ခန္းကိုတစ္ခ်ိန္တည္း ေပါင္းစပ္အသံုးျပဳသျဖင့္ dementia ေရာဂါကာကြယ္ေရးအတြက္ အလြန္အသံုးဝင္ပါသည္။ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတြင္ ေဟာခန္းမ်ား၌ လူႀကီး မ်ားကို ထို(၁ဝဝ-၃) လမ္းေလွ်ာက္နည္းျဖင့္ လမ္းေလွ်ာက္ေစျခင္း၊ အက ကခ်ိဳးကကြက္မ်ားကိုသင္ျခင္း၊ ပါးစပ္ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားလုပ္ခိုင္း ျခင္းတို႔ကို ေဆာင္ရြက္ၾကပါသည္။

ဤေလ့က်င့္ခန္းမ်ားသည္ ခႏၶာကိုယ္ႏွင့္ ဦးေႏွာက္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးကို လႈံ႕ေဆာ္ေလ့က်င့္ခန္းေပးျခင္းျဖစ္၍ Body + cognition (brain) exercise = cognicise ဟူ၍ dementia ေရာဂါကာကြယ္ေရးအတြက္ အဂၤလိပ္ေဝါဟာရအသစ္ပင္ ေပၚေပါက္လ်က္ရွိပါသည္။ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတြင္ လူႀကီးမ်ားကို ပါစပ္ႏွင့္ ခံတြင္းေလ့က်င့္ခန္းမ်ား ကိုလည္း ေလ့က်င့္ခိုင္းပါသည္။ ဂ်ပန္ေဆးသုေတသန ပညာရွင္မ်ားက လူႀကီးမ်ားအသက္ႀကီးလာလွ်င္ အစားအေသာက္ကို ေကာင္းစြာ စားႏိုင္ရန္မွာ အေရးႀကီးဆံုးျဖစ္ သည္ဟု ဆိုပါသည္။ အသက္ႀကီးလာ၍ အစားအေသာက္ ေကာင္းစြာမစားႏိုင္လွ်င္ စိတ္ဓာတ္က်၊ စိတ္အားငယ္၊ အျပင္သို႔ သြားလိုစိတ္မရွိ၊ အင္အားေလ်ာ့ စိတ္ဓာတ္က် ဆင္းသည့္ေရာဂါ စသည့္ဆိုးက်ိဳးမ်ား ျဖစ္လာတတ္ပါသည္။ အစာကို ေကာင္းမြန္စြာဝါးစား ႏိုင္ရန္၊ ပါးစပ္ကိုေကာင္းစြာဖြင့္ႏိုင္ ရန္၊ စားသည့္အစာကို ေကာင္းစြာ မ်ိဳခ်ႏိုင္ရန္ လူႀကီးမ်ားကို ပါးစပ္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားလုပ္ခိုင္းပါသည္။

”အား” ”အီး” ”အူး” (aah, eee, ooo) ဆို၍ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ျခင္း။ ပါးစပ္ကိုပါးေၾကာ၊ နား ေၾကာ၊ ေမးေၾကာမ်ား တင္းသြားသည္အထိ အသကုန္ၿဖဲ၍ ဖြင့္၍ ”အား” ”အီး” ”အူး”ဟု ဆိုရပါမည္။ ထပ္ခါတလဲ ဆိုရပါမည္။

ထို႔အျပင္ ”ပ တ လ က” (pa ta la ka) ဆို၍လည္းပါးစပ္ႏွင့္ လွ်ာ၊ အာေခါင္ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားကိုလုပ္ရပါသည္။ ပပပပ၊ တတတတ၊ လလလလ၊ ကကကကဟူ၍အသံထြက္ကာ ”ပတလက” စကားလံုးမ်ားကို ထပ္ခါတလဲရြတ္၍ေလ့က်င့္ရပါမည္။ ၿဗိတိန္၊ ဂ်ာမနီႏိုင္ငံတို႔တြင္ လူ ႀကီးမ်ား က်န္းမာရႊင္လန္းေစရန္ (ကိုယ္ေရာစိတ္ပါ) ကျခင္း၊ လမ္းေလွ်ာက္ျခင္း၊ ပင္ေပါင္ကစားျခင္းတို႔ကို ေလ့က်င့္ခိုင္းပါသည္။ ထို႔အ ျပင္ လူႀကီးမ်ားသည္ အသက္ႀကီး လာလွ်င္ ခလုတ္တိုက္ေခ်ာ္လဲသည့္ အခါမ်ားရွိတတ္၍ က်န္းမာေရးအားကစား႐ံုမ်ား၌ တစ္ထြာမွ်အျမင့္ရွိ ေသာႀကိဳးေလးမ်ားတန္းထားသည့္ ႀကိဳးတန္းမ်ားထဲမွ လမ္းေလွ်ာက္ရ ေသာေလ့က်င့္ခန္းမ်ား လုပ္ရသည္။

(၃) ဦးေႏွာက္ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ မိမိဦးေႏွာက္ကို စိန္ေခၚရမည္

လူ၏ဦးေႏွာက္သည္ ၾကြက္သားတစ္ခုကဲ့သို႔ အစဥ္အၿမဲ လႈံ႕ေဆာ္မႈေပးေနမွသာလွ်င္ ရွင္သန္က်န္းမာေနမည္ျဖစ္ပါသည္။ သံုးလွ်င္သံုး မသံုးလွ်င္ဆံုးဆိုသည့္ နိယာမအတိုင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။ dementia ေရာဂါကာကြယ္ေရးတြင္ မိမိ၏ ဦးေႏွာက္ကိုလည္း ခႏၶာကိုယ္ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားကဲ့သို႔ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ေပးရန္ အေရးႀကီးေၾကာင္း ဆိုထားပါသည္။ ဦးေႏွာက္ကို စိန္ေခၚရန္ လုပ္ရမည့္ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ားမွာ တရားထိုင္ရမည္၊ မသင္ဖူးေသးေသာ မတတ္ ဖူးေသးေသာ နည္းပညာအသစ္အ ဆန္းကိုသင္ရမည္(ဥပမာ ဘာသာစကားအသစ္၊ လက္မႈစက္မႈပညာအသစ္၊ ျပင္သစ္စကား၊ ဂ်ပန္စကားသင္ျခင္း၊ နကၶတ္ေဗဒပညာကိုေလ့လာျခင္း၊ ဥယ်ာဥ္ပန္း ၿခံပံုစံေဖာ္ ျခင္း)၊ ပန္းခ်ီဆဲြျခင္း၊ စာေရးျခင္း (ဝတၴဳ၊ ေဆာင္းပါး၊ ပံုျပင္၊ ကဗ်ာ၊ ကိုယ္ေရးရာဇဝင္၊ မိသားစုဘိုးဘြား စဥ္ဆက္ ရာဇဝင္စုေဆာင္းေရးသား ျခင္း)၊ သီခ်င္းဆိုျခင္း၊ ပန္းပင္သစ္ပင္ပ်ိဳးေထာင္ စိုက္ပ်ိဳးျခင္း၊ အနံ႕အရသာ အစားအစာ ေဆးဘက္ ဝင္အသံုးျပဳရသည့္ အရြက္ အပြင့္ အပင္ငယ္မ်ား ပ်ိဳးေထာင္စိုက္ပ်ိဳးျခင္း၊ sudoku, scrabble, crossword puzzles, jigsaw puzzles, chess, trivia ဦးေႏွာက္လႈံ႔ေဆာ္ ေျဖရွင္းရသည့္ခက္ခဲ႐ႈပ္ေထြးေသာ သခ်ၤာအဂၤလိပ္စာအေျဖရွာရေသာ ကစားနည္းမ်ား၊ သုတပေဟဠိခဲယဥ္းစြာ ေတြး၍ေျဖရွင္းရေသာ ကစားနည္းမ်ိဳးစံုကို ဦးေႏွာက္ေလ့က်င့္ခန္းအျဖစ္ ကစားေပးရမည္။ ဤအထက္ေဖာ္ျပပါ ဦးေႏွာက္ကိုစိန္ေခၚသည့္ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားကို တစ္မ်ိဳးမဟုတ္ တစ္မ်ိဳးေန႔စဥ္ ပံုမွန္လုပ္သြားလွ်င္ ဦးေႏွာက္အတြင္း ရွိဆဲ(လ္)က လာပ္စီးမ်ား၊ ေသြး ေၾကာမွ်င္ေလးမ်ား က်န္းမာရွင္ သန္၍ သတိႏွင့္မွတ္Óဏ္ကို တိုး တက္ေစသည္။ ဦးေႏွာက္ေရာဂါ ကာကြယ္ေရးကို အက်ိဳးျပဳေစသည္ ဟုဆိုပါသည္။ မိမိ၏ စိတ္ကိုလည္း ေပါ့ပါးရႊင္လန္းေစပါသည္။

(၄) ေန႔စဥ္ စားသည့္ အစားအ ေသာက္ပံုစံကို ေျပာင္းလဲရမည္

မည္သူမဆို က်န္းမာေရး ထိခိုက္သည့္ ေရာဂါတစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္လာလွ်င္ ထိုေရာဂါေၾကာင့္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေရာဂါအတြက္ ေသာက္ရေသာေဆးဝါးမ်ားမွ ဆင့္ ပြားရလဒ္မ်ားေၾကာင့္ေသာ္လည္း ေကာင္း၊ ခႏၶာကိုယ္သာမက ဦး ေႏွာက္က်န္းမာေရးကိုပါ ထိခိုက္ေစသည့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာ မ်ားေပၚေပါက္လာတတ္ပါသည္။ ဥပမာ ဦးေႏွာက္သို႔ ေသြးလည္ပတ္သြားလာမႈေလ်ာ့နည္းလာျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ေလ့က်င့္ခန္း၊ ဦးေႏွာက္ေလ့ က်င့္ခန္းမ်ား မလုပ္ႏိုင္၍ အလိုလို အားနည္းလာျခင္း၊ စိတ္ဓာတ္က် ဆင္းသည့္ေရာဂါဝင္လာျခင္း စသျဖင့္ အဘက္ဘက္မွ ထိခိုက္နစ္နာမႈမ်ား ျဖစ္လာပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အဆင့္(၁)တြင္ ေျပာခဲ့သည့္အတိုင္း က်န္းမာေရးေကာင္းရန္မွာ အဓိက ပထမအခ်က္ျဖစ္ပါသည္။

ဂ်ပန္လူမ်ိဳးမ်ား စားေသာက္မႈပံုစံ

ဂ်ပန္ႏိုင္ငံ dementia ေရာဂါသုေတသနေဆးပညာရွင္မ်ားက လူႀကီးမ်ား အသက္ရွည္ျခင္း၊ က်န္းမာျခင္းမွာ ၎တို႔၏ အစားအေသာက္စားေသာ ပံုစံေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ဟုဆိုပါသည္။ ဂ်ပန္လူ မ်ိဳးမ်ားသည္ ပဲႏို႕ရည္၊ ပဲျပား အျဖဴမ်ားလုပ္သည့္ ပဲတစ္မ်ိဳးမွျပဳလုပ္သည့္ ပဲႏို႔ရည္၊ ပဲျပား၊ ပဲအႏွစ္ႏွင့္ ျပဳလုပ္သည့္ miso paste, miso soup တို႔ကို ေန႔စဥ္ပံုမွန္ စားၾကပါသည္။ ထို soy အစားအစာမ်ားတြင္ iso flavones ဟုေခၚသည့္အသီးအႏွံမွ ဆင္းသက္ ေသာေဟာ္မုန္းကဲ့သို႔ ဓာတ္တစ္မ်ိဳး ပါဝင္သည္။ ထို iso flavones ဓာတ္မ်ားသည္ ကင္ဆာေရာဂါ၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ အ႐ိုး ၾ<ြကပ္ဆပ္ေသာ ေရာဂါ (osteo porosis) တို႔ ကို ကာကြယ္မႈေပးႏိုင္၍ က်န္းမာေရးေကာင္းျခင္းကို အထူးအားေပးႏိုင္သည္ဟု ဆိုပါသည္။ ထို SOY ပဲမွဆင္းသက္သည့္ အစားအစာမ်ားအျပင္ ေက်ာ႐ိုးနက္ျပာေရာင္ ငါး(blue backed fish) လူအက်ိဳးျပဳ ငါးအဆီ (omega 3 fatty acids epa+dha) အမ်ားဆံုးပါသည့္ငါးမ်ား mac-keral, salmon, tuna, sardines တို႔ကို မ်ားစြာစားသံုး သင့္ပါသည္။ ထို omega 3 fatty acids epa+dha ငါးအဆီမ်ားသည္ ဦးေႏွာက္ရွင္သန္ႀကီးထြားေစ၍ ကင္ဆာေရာဂါ၊ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊ အဆစ္ေယာင္ေရာဂါ (arthritis) ကာကြယ္မႈ၊ သက္သာမႈေပးသျဖင့္ လူႀကီးမ်ား က်န္းမာအသက္ရွည္ျခင္းကို အက်ိဳးျပဳသည္ဆိုပါသည္။

ထို႔အျပင္ အေရာင္ပါေသာအ သီးအႏွံ၊ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ား၊ ခရမ္းေရာင္ ကန္ဇြန္းဥ(အခြံ အျဖဴ ေရာင္၊ အတြင္း၌ ခရမ္းေရာင္)တို႔ ကို အမ်ားအျပားစားၾကပါသည္။ ဂ်ပန္ေဆးသုေတသန ေတြ႕ရွိခ်က္ ေနာက္တစ္မ်ိဳးမွာ curcumin ဓာတ္ပါသည့္ ဆႏြင္းသည္ ေယာင္ တင္းမႈကိုကာကြယ္ျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ေရာဂါျဖစ္ေစသည့္အညစ္ အေၾကးမ်ားကို ဖယ္ရွားေပးႏိုင္စြမ္းရွိသည့္ ဓာတ္ပါရွိျခင္းကို ရွာေဖြ ေတြ႕ရွိပါသည္။ အခ်ဳပ္ေျပာရလွ်င္ ဂ်ပန္လူမ်ိဳးမ်ား၏ စားေသာက္ပံုစံ သည္ အစာလည္းေဆး၊ ေဆးလည္း အစာပံုစံမ်ိဳး ျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႕ ရပါသည္။

က်န္းမာေရး ေကာင္းမြန္ရန္ အသားမ်ား ေလွ်ာ့စား၍ သစ္သီး၊ အသီးအႏွံ ဟင္းသီးဟင္းရြက္တို႔ကို ပို၍ စားရန္လိုအပ္ပါသည္။ အထူး သျဖင့္ အေရာင္ပါေသာအသီးအႏွံ မ်ားကိုစား၍ တတ္ႏိုင္သမွ် အစိမ္း စားရန္လိုအပ္ပါသည္။ အစာစား လွ်င္ အလြန္အၾကဴးမစားမိရန္ သတိ ျပဳရပါမည္။ မိမိကိုယ္ခႏၶာအတြင္း အေရးႀကီးဆံုး အစာခ်က္ယႏၲရား ႀကီးကို မိမိ၏ အစာခ်က္ျခင္းအလုပ္ ကို ေကာင္းစြာလုပ္ႏိုင္ရန္ အနားေပးရမည္။ အေႏွာင့္အယွက္ေပးျခင္း ေရွာင္ၾကဥ္ရမည္။ ထိုမွသာ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီၫြတ္ျခင္းရွိမည္။

ကမၻာေပၚတြင္ က်န္းမာေရး ႏွင့္ အသင့္ေတာ္ဆံုး စားေသာက္ ပံုစံကို ရွာေဖြသုေတသနျပဳၾကရာ တြင္ ခရစ္ယာန္ဘာသာခြဲ တစ္ခု ၏ ဘာသာဝင္မ်ား စားသံုးသည့္ သက္သတ္လြတ္ စစ္စစ္ကို ေတြ႕ရွိ ခဲ့ပါသည္။ တိရစၧာန္မွ ဆင္းသက္ သည့္အရာအားလံုး ေရွာင္ၾကဥ္၍ ေျမႀကီးမွထြက္ေသာ ေကာက္ပဲသီး ႏွံ၊ သစ္ေစ့သစ္ဥ၊ သစ္သီး၊ အသီး အႏွံ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ားကိုသာ စားေသာ နည္းျဖစ္ပါသည္။ ႏြားႏို႔၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ခ်ိစ့္၊ ၾကက္ဥမ်ား မပါပါ။ ဓာတုေဆးမ်ား၊ ဓာတုပစၥည္းမ်ား မပါသည့္ ေျမၾသဇာတြင္ စိုက္ပ်ိဳး၍ အေရာင္ဆိုးေဆး၊ ဓာတုပစၥည္းရည္ မဖ်န္းေသာ သစ္သီး၊ အသီးအႏွံ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ားကိုသာ စားေသာ vegan diet ျဖစ္သည္။ vegan diet စားလိုပါက ေအာက္ပါအစားအေသာက္အုပ္စု (၄)ခုမွ အစားအစာမ်ားကိုပါဝင္ေအာင္ ေန႔စဥ္စားသံုးရပါမည္။

၁။ ေကာက္စပါးမွထြက္ေသာ အသီးအႏွံ
၂။ ပဲမ်ိဳးစံု
၃။ သစ္ေစ့သစ္ဆံမွရသည့္ ေျမပဲ (nuts) မ်ား
၄။ အေရာင္မ်ိဳးစံုပါသည့္ သစ္သီး၊ အသီးအႏွံဟင္းသီးဟင္းရြက္။

အထူးသျဖင့္ အနီေရာင္၊ ခရမ္း ေရာင္၊ အျပာေရာင္၊ ခရမ္းေရာင္ ကန္ဇြန္းဥ၊ ခရမ္းေရာင္ ေဂၚဖီပန္း၊ ခရမ္းသီး၊ သလဲသီး၊ ကာဂ်က္ဥ၊ အေရာင္မ်ိဳးစံု ခရမ္းခ်ဥ္သီး၊ အနီ ေရာင္လိေမၼာ္သီး စသည္တို႔ ျဖစ္ သည္။ အထက္ပါ အေရာင္ပါေသာ သစ္သီးသစ္ႏွံမ်ားတြင္ ဦးေႏွာက္ ကိုႏုပ်ိဳေစသည့္ anthocyanins ဓာတ္မ်ားပါသည္ဟု ဆို ထားပါသည္။ တတ္ႏိုင္သေရြ႕ အစိမ္းစားရမည္။

သတိျပဳရန္အခ်က္

vegan diet မစားမီ ဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးရမည္။ b 12 အားေဆးထိုးရန္ သံဓာတ္အား ေဆးစားရန္လိုအပ္ပါက စားရန္ ျဖစ္သည္။
မိမိ၏က်န္းမာေရးအေျခအေနကိုစစ္ေဆး၍ ဆရာဝန္၏ဆံုးျဖတ္ခ်က္ကိုခံယူရမည္။ နဂိုမူလ အေျခအေနမွ ပို၍စားခ်င္စဖြယ္ ျဖစ္ေအာင္ ဆား၊ သၾကား၊ အခ်ိဳ မႈန္႔၊ အေရာင္၊ အရသာအတု၊ အဆီ၊ ဓာတုပစၥည္း(ၾကာရွည္ခံရန္)တို႔ျဖင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲထားေသာ အစားအစာမ်ားကို ေရွာင္ရမည္။

(၅) လူမႈဆက္ဆံေရး အျပန္အလွန္ ႏွီးေႏွာဖလွယ္ဆက္သြယ္ျခင္း

dementia ေရာဂါကာကြယ္ေရးအတြက္ အေရးႀကီးေသာအခ်က္တစ္ခုမွာ လူႀကီးမ်ား အသက္ႀကီးလာလွ်င္ လူမႈဆက္ဆံေရးအျပန္အလွန္ႏွီးေႏွာဖလွယ္ျခင္း၊ တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး အျပန္အလွန္ ဆက္သြယ္ျခင္းမ်ားရွိရန္ လိုအပ္ပါ သည္။ အသက္ ၆၅၊ ၇ဝ မတိုင္မီက ႐ံုးလုပ္ငန္းဌာန၊ စီးပြားေရးစသည္တို႔၌ ႏွစ္ေပါင္း ၃ဝ၊ ၄ဝ ေက်ာ္ အ လုပ္လုပ္ခဲ့ၿပီး လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္အေပါင္းအသင္း၊ မိတ္ေဆြမ်ား၊ တပည့္တပန္းမ်ားႏွင့္ မိမိ၏ေန႔စဥ္ ဘဝမွာ လူမႈဆက္ဆံေရးထိေတြ႕ မႈ၊ တုံ႔ျပန္ဆက္သြယ္မႈ၊ ႏွီးေႏွာ ဖလွယ္မႈ မ်ားစြာရွိခဲ့ပါသည္။ အလုပ္မ်ားေသာ္လည္း မိမိဘဝတြင္ ဝိုင္း ရံေနသူမ်ားစြာရွိခဲ့၍ ဘဝစိုေျပမႈရွိခဲ့ပါသည္။ အသက္ႀကီးလာ၍ အလုပ္မွအနားယူ စီးပြားေရး လုပ္ ငန္းမ်ားမွ ရပ္နားစသည့္ ဘဝမွတ္တိုင္မ်ား ေက်ာ္ျဖတ္ခဲ့ေသာ္လည္း လူမႈဆက္ဆံေရး ႏွီးေႏွာဖလွယ္မႈ လုပ္ရပ္မ်ားမွ အနားယူစရာမလို ပါ။ ထိုသို႔ အနားယူလိုက္ပါက အ ထီးက်န္ဘဝသဖြယ္ျဖစ္လာ၍ စိတ္ဓာတ္က်ေသာ ေရာဂါ၊ တစ္ကိုယ္တည္းသီးျခားရပ္တည္ေနရျခင္း၊ မိတ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းမ်ားႏွင့္ အ ဆက္အသြယ္ျပတ္ေနျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ဝမ္းနည္းအားငယ္သည့္ စိတ္၊ ေတြ ေဝသည့္စိတ္မ်ား ျဖစ္လာတတ္ပါ သည္။ ထိုအခါ ဦးေႏွာက္ထိုင္းမႈိင္း မႈျဖစ္၍ လႈံ႕ေဆာ္မႈအား နည္းလာသျဖင့္ တျဖည္းျဖည္း demen-tia ေရာဂါျဖစ္ရန္ နီးစပ္လာတတ္ပါသည္။

လူႀကီးမ်ား အသက္ႀကီးလာလွ်င္ မိမိ၏ မိသားစုဝင္မ်ားႏွင့္ ျဖစ္ေစ၊ သက္တူရြယ္တူ မိတ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းမ်ားႏွင့္ျဖစ္ေစ၊ ေန႔စဥ္စကားေျပာ၊ (သို႔မဟုတ္) သြားလာ လႈပ္ရွား(သို႔မဟုတ္) ဆက္သြယ္တုံ႔ ျပန္စသည့္ လူမႈဆက္ဆံေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို မလြဲမေသြ ေန႔စဥ္ပံုမွန္လုပ္ရန္ အေရးႀကီးပါသည္။ မိသား စုဝင္မ်ားအေနႏွင့္လည္း ဤအေရး ႀကီးခ်က္ကို သတိမူ၍ လူႀကီးမိဘ မ်ားကို အျပင္သို႔ ေခၚထုတ္ရမည္။ ၎တို႔ ဝါသနာပါရာ သာယာလွပ အပန္းေျဖႏိုင္သည့္ ေနရာမ်ားသို႔ လိုက္ပို႔ရမည္။ လူႀကီးမ်ားအေန ႏွင့္လည္း မိမိ၏မိသားစုဝင္မ်ားႏွင့္ ျဖစ္ေစ၊ မိတ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းမ်ား ႏွင့္ျဖစ္ေစ၊ အစားအေသာက္ ထြက္၍ စားျခင္း၊ ေပ်ာ္ပြဲစားထြက္ ျခင္း၊ ခရီးတိုထြက္ျခင္း၊ ဘုရား ေက်ာင္းကန္မ်ားသို႔ သြားျခင္း၊ ဘာသာေရး ပြဲေတာ္မ်ား၊ ေစ်း ေရာင္းပြဲမ်ား၊ ပန္းျပပြဲ၊ ပန္းခ်ီျပပြဲ၊ ယဥ္ေက်းမႈ ျပတိုက္မ်ားသို႔ သြား ျခင္း၊ ယဥ္ေက်းမႈ ”ဆို က တီး” ပြဲ မ်ား၊ စာေပေဟာေျပာပြဲမ်ားသို႔သြား ျခင္း၊ ႐ုပ္ရွင္႐ံုသို႔သြား၍ ႐ုပ္ရွင္ ၾကည့္ျခင္း စသျဖင့္ လူမႈဆက္ဆံ ေရး တုံ႔ျပန္ဖလွယ္မႈမ်ားကို လုပ္ ႏိုင္ၾကပါသည္။ မိတ္ေဆြအခ်င္း ခ်င္း တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး စကားေျပာ သတင္းဖလွယ္၊ ရယ္စရာေမာစရာ၊ ေရွးေဟာင္းေႏွာင္းျဖစ္မ်ား ေျပာရင္းဆိုရင္း စိတ္ေရာကိုယ္ပါ ႏုပ်ိဳ လန္းဆန္းမႈ ျဖစ္လာႏိုင္ပါသည္။ ၿပံဳးရယ္ျခင္း၊ ဟာသ စကားေျပာ၍ အားရပါးရ ရယ္ျခင္းတို႔သည္ စိတ္ ေပါ့ပါးမႈကို ျဖစ္ေစသည့္အျပင္ ဦး ေႏွာက္အစိတ္အပိုင္းမ်ား၊ ကိုယ္ ခႏၶာအတြင္း ႏွလံုးႏွင့္ အျခားေသြး ေၾကာမ်ားကို က်န္းမာသန္စြမ္းေစႏိုင္၍ က်န္းမာေရးအတြက္ ေဆးတစ္ခြက္ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အသက္ႀကီး၍ စိတ္ဓာတ္က်၊ ငိုင္ျခင္း၊ မိႈင္ျခင္း၊ ေတြးေတာပူပန္ျခင္းတို႔ ေလွ်ာ့၍ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ေန ေသခဲသည္ဟူေသာ ေဆာင္ပုဒ္ကို လိုက္နာရန္ တိုက္တြန္းရင္း ဤေဆာင္းပါးကို နိဂံုးခ်ဳပ္လိုက္ပါသည္။ လူ ႀကီးမိဘမ်ားအားလံုး dementia ေရာဂါမွ ကာကြယ္မႈရ၍ ကိုယ္က်န္းမာ စိတ္ခ်မ္းသာၾကပါေစ။

ေဒၚဥမၼာခင္
ကိုးကား
1/ nhk world japan tv- medical frontiers (english documentary)
-preventing dementia (4 th may 2016)
-targeting proteins, fighting dementia (5 th july 2016 www3.nhk.or.jp
2/ alzheimers australia+ yourbrinmatters. org. au
3/ alzheimers.org.uk+ alzheimers society uk
4/ helpguide.org+ eldergym.com
5/ how to stay young (bbc documentary)

Comments (0)

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*